Zgłoszenie do kommune w sprawie dziecka. Co robić?

Każdego dnia do duńskich gmin trafia średnio około 530 zgłoszeń z niepokojem o dziecko. Wielu polskich rodziców boi się, że jedno słowo dziecka w szkole wystarczy, żeby rozbić rodzinę. Sprawdziliśmy, jak to naprawdę wygląda, jakie macie prawa i gdzie szukać pomocy.

Jeśli właśnie dostaliście zgłoszenie

Przede wszystkim spokojnie. Zgłoszenie to nie wyrok, tylko sygnał, że gmina musi sprawdzić sytuację dziecka. Odbierajcie telefony, przychodźcie na spotkania i rozmawiajcie – współpraca to Wasz najmocniejszy argument. Jeśli słabo znacie duński, poproście o tłumacza.

Na spotkanie możecie zabrać zaufaną osobę (bisidder). Poproście też o wgląd w dokumenty sprawy (aktindsigt) i notujcie, kto był na spotkaniu i co ustalono. I nie wyjeżdżajcie w pośpiechu z dzieckiem do Polski – niżej wyjaśniam, dlaczego.

Strach, o którym mówi się w polskich grupach

W rozmowach Polaków w Danii wracają te same obawy: że krzyk na dziecko albo odcięcie mu Wi-Fi może zostać uznane za znęcanie się; że wystarczy, by dziecko coś zmyśliło w szkole na złość rodzicom; że niektóre matki wolały uciec do Polski, niż czekać na decyzję gminy. Tych historii nie da się zweryfikować, więc nie podaję ich jako faktów.

Warto jednak wiedzieć, że sama Ambasada RP w Kopenhadze ostrzega, iż krzyk czy inne formy karcenia, nawet bez przemocy fizycznej, w niektórych krajach mogą być traktowane jako naruszenie praw dziecka. Zgłoszenie może przyjść ze szkoły, od lekarza, od sąsiadów, a nawet od samego dziecka.

Bywa też zupełnie inaczej. Na duńskim forum dla rodziców jedna z matek opisuje, jak jej dziecko powiedziało w przedszkolu, że mama je bije. Gmina przyjechała, porozmawiała z rodzicami i od razu zamknęła sprawę. Okazało się, że maluch bał się kolegi z grupy, który bił w złości.

Ile jest zgłoszeń, a ile dzieci trafia poza dom

Według Danmarks Statistik w 2025 roku gminy dostały 193 539 zgłoszeń (underretninger), czyli około 530 dziennie. Dotyczyły one 102 151 dzieci – to mniej więcej 8 na 100 dzieci w Danii. Ze szkół przyszło 39 027 zgłoszeń. W tym samym roku poza domem umieszczono 3 641 dzieci i młodych ludzi.

Pod koniec 2025 roku poza domem mieszkało 13 977 dzieci i młodych dorosłych, z czego 10 572 za zgodą rodziców, a 2 971 bez niej. Statystyki nie mówią wprost, ile zgłoszeń kończy się odebraniem dziecka, ponieważ jedno dziecko może mieć ich kilka. Widać jednak, że zgłoszeń jest kilkadziesiąt razy więcej niż umieszczeń poza domem. Ogromna większość rodzin po zgłoszeniu zostaje razem.

Co duńskie prawo uznaje za przemoc

Od 1997 roku duńska ustawa o odpowiedzialności rodzicielskiej mówi, że dziecko trzeba traktować z szacunkiem i nie wolno go karać fizycznie ani w inny sposób krzywdzić czy poniżać. Nie ma tam listy w stylu: „krzyk tak, szlaban na internet nie”. Nie znalazłam żadnego przepisu, który uznawałby zabranie telefonu za przemoc. Gmina patrzy na całość: jak często coś się dzieje, czy dziecko się boi oraz czy w domu jest bezpiecznie. Klaps, szarpanie czy zastraszanie to jednak w Danii kwestie, których szkoła nie może przemilczeć.

Dlaczego szkoła zgłasza nawet przy wątpliwościach

Nauczyciele, pedagodzy, lekarze i inni pracownicy publiczni mają zaostrzony obowiązek zgłaszania (barnets lov § 133). Muszą powiadomić gminę, jeśli mają powody przypuszczać, że dziecko potrzebuje wsparcia. Według duńskiego Rzecznika Praw Obywatelskich (Folketingets Ombudsmand) wystarczy uzasadniony niepokój. Nauczyciel nie musi mieć dowodów i to nie on ocenia, co jest prawdą. Od tego jest gmina. Zgłoszenie ze szkoły nie jest więc oskarżeniem. To informacja, którą placówka ma obowiązek przekazać dalej.

Jak gmina sprawdza zgłoszenie

W ciągu 24 godzin gmina musi ocenić, czy dziecku coś grozi i czy potrzebna jest natychmiastowa pomoc. Potem rozmawia z rodziną i z dzieckiem – czasem także bez obecności rodziców, jeśli tak jest lepiej dla dobra malucha. Zanim gmina podejmie decyzję na podstawie niekorzystnych dla Was informacji, musi Wam je przedstawić i dać czas na odpowiedź.

Jeśli sprawa wymaga dokładniejszego zbadania, gmina prowadzi badanie społeczno-pedagogiczne (børnefaglig undersøgelse), które musi zakończyć w ciągu 4 miesięcy. Wiele spraw kończy się na rozmowie albo na przyznaniu pomocy dla rodziny w miejscu zamieszkania. Umieszczenie dziecka poza domem bez zgody rodziców to ostateczność. Nie decyduje o tym pojedynczy urzędnik, tylko komisja ds. dzieci i młodzieży (børn og unge-udvalget), w której zasiada dwoje radnych, sędzia oraz dwoje ekspertów z zakresu psychologii i pedagogiki.

Wasze prawa jako rodziców

Gdy gmina chce umieścić dziecko poza domem bez Waszej zgody, musi zapewnić Wam bezpłatnego adwokata, którego wybieracie sami (barnets lov § 140). Dziecko od 10. roku życia również ma prawo do własnego obrońcy. Przez całą sprawę możecie mieć przy sobie zaufaną osobę albo pełnomocnika, macie też prawo wglądu w dokumenty.

Jeśli nie rozumiecie, co się dzieje, mówcie o tym głośno i proście o tłumacza. DR opisywało sprawę ukraińskiej matki, z którą gmina porozumiewała się częściowo przez Google Translate. Ankestyrelsen wytknęła później gminie rażące błędy w prowadzeniu sprawy. Od decyzji komisji możecie się odwołać do Ankestyrelsen. W 2025 roku rozpatrzyła ona 2 028 takich odwołań.

Jak przejść przez to spokojnie

Najważniejsze to nie zrywać kontaktu z urzędnikami. Chodźcie na spotkania, zabierajcie tłumacza lub zaufaną osobę i czytajcie, co znajduje się w aktach. Jeśli coś się nie zgadza, opiszcie to i poproście o dołączenie Waszego stanowiska do dokumentacji. Notujcie daty, nazwiska urzędników i ustalenia, zachowujcie maile oraz listy. Jeśli gmina proponuje pomoc, warto ją przyjąć – to często najszybsza droga do pomyślnego zamknięcia sprawy. A gdy w grę wchodzi umieszczenie dziecka poza domem bez Waszej zgody, od razu skorzystajcie z darmowego adwokata i pilnujcie terminu odwołania.

Czy uciekać do Polski?

Rozumiem ten odruch, ale ucieczka zwykle drastycznie pogarsza sytuację. Wywiezienie dziecka z Danii wbrew prawu jest przestępstwem (straffeloven § 215) – także wtedy, gdy dziecko zostało już umieszczone w rodzinie zastępczej. Grozi za to grzywna lub do 4 lat więzienia.

Ambasada RP również ostrzega, że wyjazd bez zgody władz, które współdecydują o opiece nad dzieckiem, może zostać uznany za uprowadzenie. Polskie media opisywały czeczeńską rodzinę, która wyjechała z Danii z piątką dzieci po decyzji o umieszczeniu ich w pieczy zastępczej. Dzieci figurowały w systemie SIS jako zaginione i rodzina została zatrzymana na granicy w Terespolu.

Czy w Polsce mogą odebrać dziecko?

Uczciwie: może się tak zdarzyć, ale nie musi. Dania i Polska należą do dwóch konwencji haskich – z 1980 roku o uprowadzeniu dziecka i z 1996 roku o ochronie dzieci. Unijne rozporządzenie Bruksela IIb Danii nie obowiązuje, więc między naszymi krajami działają właśnie te konwencje. Duński wniosek o powrót dziecka rozpatruje w Polsce wyspecjalizowany sąd okręgowy, który ma na to teoretycznie 6 tygodni. Sąd może odmówić, na przykład gdy powrót naraziłby dziecko na poważną szkodę albo gdy dojrzałe dziecko wyraźnie się temu sprzeciwia.

Duńskie decyzje o ochronie dziecka są w Polsce co do zasady uznawane, ale nie zawsze. W 2018 roku Sąd Najwyższy utrzymał odmowę uznania wyroku sądu w Viborg, który odbierał władzę rodzicielską matce-Polce. Taka sprawa może się więc ciągnąć latami w dwóch krajach, a w Danii grozi Wam postępowanie karne. Dlatego najlepiej walczyć o dziecko tam, gdzie zapadają decyzje – czyli w Danii, z pomocą adwokata.

A co z plotkami o „biznesie”?

W polskich grupach od lat krążą opowieści, że dzieci obcokrajowców trafiają do bezdzietnych Duńczyków albo są przekazywane dalej, na przykład do Holandii. Na to drugie nie znalazłam żadnego wiarygodnego potwierdzenia. Są za to sprawy prawdziwe, które mogą karmić te plotki.

Dania coraz częściej zgadza się na adopcję bez zgody rodziców: w 2018 roku było 9 takich adopcji, w 2024 roku już 41. Według Ankestyrelsen chodzi głównie o rodziny z ciężką chorobą psychiczną, trudnościami poznawczymi lub uzależnieniem, a nie o cudzoziemców.

Prawdą jest też, że w systemie krążą duże pieniądze. DR ujawniło, że 17 z 20 największych prywatnych placówek wynajmuje budynki od własnych właścicieli lub osób z nimi związanych, a Politiken pisało w 2025 roku, że co trzecia prywatna placówka dla dzieci ma miliony koron oszczędności. To poważny problem nadzoru nad finansami publicznymi, ale nie dowód na to, że dzieci zabiera się dla zysku.

I wreszcie Grenlandia. Po krytyce testów psychologicznych, które nie uwzględniały grenlandzkiego języka i kultury, Dania w 2025 roku zmieniła prawo i zaczęła ponownie sprawdzać trwające procesy umieszczenia dzieci poza domem. To pokazuje, że krytyka systemu bywa słuszna i że da się go poprawiać.

Gdzie szukać pomocy

Ambasada RP w Kopenhadze, Referat Konsularny i Polonii: Richelieus Allé 12, 2900 Hellerup, e-mail: kopenhaga.konsul@msz.gov.pl. Konsul poinformuje o prawie, polskojęzycznych adwokatach i darmowej poradzie prawnej, a za zgodą sądu może być obserwatorem na rozprawie. Nie może być Waszym pełnomocnikiem. Strona: https://www.gov.pl/web/dania/opieka-nad-maloletnimi

Centrum Informacji Konsularnej MSZ: +45 32 73 84 00, w dni robocze w godz. 9:00–17:00.

dziecizagranica.gov.pl: polskojęzyczny przewodnik MSZ i Rzecznika Praw Dziecka po systemach opieki nad dziećmi w Europie.

FBU ForældreLANDSforeningen: anonimowa linia dla rodziców w sprawach z gminą: 70 27 00 27 (pon. 10:00–13:00 i 16:00–20:00, wt. 10:00–13:00, czw. 10:00–13:00 i 16:00–20:00). Przez FBU można też dostać bezpłatnego bisiddera. Strona: https://fbu.dk/fbu-linien/

Børns Vilkår, ForældreTelefonen: 35 55 55 57 (codziennie oprócz sobót w godz. 9:00–21:00). Strona: https://bornsvilkar.dk/foraeldretelefonen/

Advokatvagten: ponad 60 punktów w Danii z bezpłatną poradą adwokata. Strona: https://www.advokatsamfundet.dk/raad-og-svar/advokatvagter/

Ankestyrelsen (odwołania): 33 41 12 00, e-mail: ast@ast.dk. Strona: https://ast.dk

Ministerstwo Sprawiedliwości (sprawy uprowadzenia dziecka za granicę): https://www.gov.pl/web/stopuprowadzeniomdzieci

Źródła: Denmark Statistik, Dr.dk, Barnets lov, Ministerstwo sprawiedliwości, Ambasada RP w Kopenhadze , HCCH .

Zdjęcie: Kent Madsen , Wikimedia BY-SA 4.0